Automatyzacja w praktyce
Jak zautomatyzować spedycję: procesy po przyjęciu zlecenia
Przyjęcie zlecenia to dopiero początek. Potem trzeba je potwierdzić, znaleźć przewoźnika, wysłać mu zlecenie, ustalić awizację, odpowiadać klientowi o status, zebrać dokumenty, wystawić fakturę i rozliczyć przewoźnika. Opisuję, co w każdym z tych kroków da się zautomatyzować, co zostaje decyzją spedytora i które przepisy trzeba przy tym znać.
W skrócie: po przyjęciu zlecenia większość pracy to przenoszenie tych samych danych między dokumentami: ze zlecenia klienta do zlecenia dla przewoźnika, awizacji, statusów, faktury i rozliczenia. Automatyzacja polega na tym, żeby dane wpisać raz, a kolejne dokumenty i kontrole generować z nich automatycznie. Wybór przewoźnika i ceny zostaje u spedytora. Zacznij od kroku, który powtarza się najczęściej albo wstrzymuje fakturę, np. od zbierania dokumentów od kierowców.
To opis procesu, nie porada prawna ani podatkowa. Sposób rozliczeń i wymagane dokumenty zależą od umów z klientami i przewoźnikami oraz od rodzaju przewozu.
Mapa procesu: co dzieje się po przyjęciu zlecenia
Każda firma spedycyjna ma ten proces trochę inaczej, ale kroki są podobne. W każdym z nich część pracy wymaga wiedzy spedytora, a część to przepisywanie i sprawdzanie.
| Krok | Gdzie jest ręczna praca | Co może zrobić system |
|---|---|---|
| Potwierdzenie dla klienta | osobny mail z danymi przepisanymi ze zlecenia | potwierdzenie generowane z zatwierdzonego zlecenia |
| Przydział przewoźnika | szukanie w historii, telefonach i arkuszach | lista przewoźników, którzy jeździli tą trasą, z kompletem aktualnych dokumentów |
| Zlecenie dla przewoźnika | przepisanie trasy, terminów i ładunku do nowego dokumentu | zlecenie z danych zlecenia klienta i stawki ustalonej przez spedytora |
| Awizacja | dane kierowcy i pojazdu przepisywane do maila lub portalu magazynu | awizacja wysyłana z danych podanych raz przez przewoźnika |
| Statusy | telefony do kierowcy i do klienta | statusy z telematyki lub od kierowcy, powiadomienia dla klienta |
| Dokumenty | CMR i dowody dostawy zbierane mailem i telefonicznie | zdjęcie dokumentu przypisane do zlecenia, kontrola kompletności |
| Faktura dla klienta | sprawdzanie, czy są dokumenty, przepisywanie kwot | faktura przygotowana po skompletowaniu dokumentów |
| Rozliczenie z przewoźnikiem | porównanie faktury przewoźnika ze zleceniem, dopłaty, przelew | dopasowanie faktury do zlecenia, kontrola kwoty i rachunku |
Który krok automatyzować najpierw
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich firm. Policz dla każdego kroku dwie rzeczy: ile razy w miesiącu się powtarza i ile minut zajmuje za każdym razem. Trzecie pytanie: czy opóźnienie w tym kroku wstrzymuje pieniądze. Brak dokumentów od kierowcy często oznacza, że faktura dla klienta nie może wyjść, więc ten krok ma wpływ nie tylko na czas pracy, ale też na płynność. Jak policzyć koszt ręcznej pracy, opisuję we wpisie ile kosztuje ręczne przepisywanie danych, a szybki szacunek da kalkulator.
Potwierdzenie i zlecenie dla przewoźnika z jednego źródła danych
Zlecenie klienta, potwierdzenie, zlecenie dla przewoźnika i awizacja zawierają w dużej części te same dane: miejsca i terminy załadunku i rozładunku, ładunek, wymagania co do pojazdu. Jeśli każde z nich powstaje przez przepisywanie, każde może zawierać inną literówkę. Lepiej, żeby dane trafiły do systemu raz, przy przyjęciu zlecenia, a kolejne dokumenty były z nich generowane. Spedytor dopisuje tylko to, czego w zleceniu klienta nie ma: przewoźnika, stawkę dla przewoźnika i warunki.
Warto też zapisywać, kto i kiedy zatwierdził każdy dokument. Przy sporze o warunki przewozu łatwiej wtedy odtworzyć, co zostało wysłane klientowi, a co przewoźnikowi.
Przydział przewoźnika: co może zrobić system, a co zostaje u spedytora
Wybór przewoźnika i negocjacja stawki to praca, w której liczy się doświadczenie spedytora, i tego nie warto oddawać automatom. System może za to przygotować decyzję:
- Krótka lista. Przewoźnicy, którzy realizowali już zlecenia na podobnej trasie, z ostatnimi stawkami i terminowością z Waszych danych.
- Ważność dokumentów. Dokumenty, których Wasza firma wymaga od przewoźnika (np. licencja, polisa OC przewoźnika), mają daty ważności. System pilnuje ich i ostrzega przed zleceniem dla przewoźnika z wygasłym dokumentem.
- Status w wykazie podatników VAT. Wykaz prowadzony przez Szefa KAS jest udostępniany tak, żeby dało się go sprawdzać także automatycznie (art. 96b ust. 2 ustawy o VAT), więc status przewoźnika i jego rachunki można sprawdzić bez ręcznego wyszukiwania.
Awizacje i statusy dla klienta
Awizacja to zwykle te same dane: numer rejestracyjny, imię i nazwisko kierowcy, okno czasowe. Jeśli przewoźnik poda je raz, przez formularz albo link, system może przesłać je do magazynu mailem albo przez portal, jeśli magazyn daje taką możliwość.
Statusy dla klienta mogą pochodzić z dwóch źródeł: z systemu telematycznego przewoźnika (pozycja pojazdu, jeśli przewoźnik ją udostępnia) albo od kierowcy, który potwierdza załadunek i rozładunek jednym kliknięciem w linku z SMS. Klient dostaje powiadomienie albo widzi status pod linkiem, zamiast dzwonić do biura. Pozycja pojazdu i dane kierowcy to dane osobowe, więc zakres i czas ich udostępniania trzeba ustalić z przewoźnikiem.
Dokumenty: CMR, zdjęcia i e-CMR
W międzynarodowym przewozie drogowym dokumentem jest list przewozowy CMR. Według Konwencji CMR list przewozowy jest dowodem zawarcia umowy przewozu, ale jego brak nie wpływa na ważność umowy (art. 4). Wystawia się go w trzech oryginalnych egzemplarzach: pierwszy dostaje nadawca, drugi towarzyszy przesyłce, trzeci zatrzymuje przewoźnik (art. 5 ust. 1). Art. 6 wymienia dane, które list zawiera, m.in. nadawcę, przewoźnika, odbiorcę, miejsca i daty, rodzaj towaru, liczbę sztuk i wagę brutto.
Dla automatyzacji ważne jest to, że egzemplarz z potwierdzeniem odbioru jest u kierowcy, a nie w biurze. Najprostsze rozwiązanie: kierowca robi zdjęcie dokumentu w linku z SMS, a system przypisuje je do zlecenia, sprawdza, czy zdjęcie jest czytelne i czy ma podpis odbiorcy, a brak dokumentu po terminie rozładunku zgłasza spedytorowi. Część danych z dokumentu można odczytać automatycznie, o czym piszę we wpisie OCR, AI czy KSeF?
e-CMR. Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego obowiązuje Polskę od 11 września 2019 r. Elektroniczny list przewozowy zgodny z protokołem ma taką samą wartość dowodową i ten sam skutek co papierowy (art. 2 ust. 2 protokołu). Strony umowy przewozu uwierzytelniają go m.in. podpisem elektronicznym (art. 3) i uzgadniają procedury jego wystawiania i dostarczania (art. 5). W praktyce trzeba więc sprawdzić, czy e-CMR przyjmą Wasi klienci, przewoźnicy i odbiorcy na danej trasie.
eFTI. Rozporządzenie (UE) 2020/1056 o elektronicznych informacjach dotyczących transportu towarowego, według Komisji Europejskiej, będzie stosowane w pełni od 9 lipca 2027 r. Od tego dnia organy państw członkowskich mają przyjmować informacje udostępnione elektronicznie przez firmy za pośrednictwem certyfikowanych platform eFTI. Obowiązek przyjmowania tych danych dotyczy organów. W lipcu 2026 r. Ministerstwo Infrastruktury informowało, że tworzy zespół, który przygotuje rozwiązania krajowe. Jeśli dziś porządkujecie obieg dokumentów, warto przechowywać dane ze zleceń w postaci strukturalnej, a nie tylko jako skany.
Faktura dla klienta i dokumenty kosztowe
Fakturę dla klienta można przygotować automatycznie, gdy zlecenie ma komplet dokumentów: kwoty są w zleceniu, a reguła sprawdza, czy są zdjęcia CMR i ewentualne dopłaty zatwierdzone przez spedytora. Faktury ustrukturyzowane wystawia się w KSeF: od 1 lutego 2026 r. obowiązek objął firmy ze sprzedażą powyżej 200 mln zł w 2024 r., od 1 kwietnia 2026 r. pozostałych. Do końca 2026 r. faktury poza KSeF można jeszcze wystawiać, jeśli ich suma z VAT w danym miesiącu nie przekracza 10 000 zł; od 1 stycznia 2027 r. to ułatwienie znika. KSeF ma API, więc faktura może trafić do systemu prosto z danych zlecenia.
Przy fakturach w walucie obcej kwoty przelicza się na złote, co do zasady według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego przed powstaniem obowiązku podatkowego, a jeśli faktura jest wystawiona wcześniej, przed dniem jej wystawienia (art. 31a ust. 1 i 2 ustawy o VAT; przepis przewiduje też inne metody). NBP udostępnia kursy przez API, więc to przeliczenie nie musi być ręczne.
Po stronie kosztów dochodzą faktury przewoźników. Faktury od polskich przewoźników, którzy wystawiają je w KSeF, przychodzą przez KSeF jako dane strukturalne, co ułatwia ich dopasowanie do zlecenia. Przewoźnicy bez siedziby i stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce nie mają obowiązku wystawiania faktur w KSeF (art. 106ga ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT), więc ich faktury zwykle przychodzą jako PDF albo papier i wymagają odczytu. Przy rozliczeniu system może sprawdzić:
- czy faktura dotyczy zlecenia, które zostało zrealizowane i ma komplet dokumentów,
- czy kwota zgadza się ze stawką ze zlecenia dla przewoźnika, a dopłaty (np. za postój) zostały zatwierdzone,
- czy ta sama faktura nie została już zaksięgowana albo opłacona,
- czy rachunek do przelewu jest w wykazie podatników VAT na dzień zlecenia przelewu. Przy transakcjach powyżej 15 000 zł między przedsiębiorcami (art. 19 Prawa przedsiębiorców) przelew na rachunek spoza wykazu do podatnika VAT czynnego oznacza m.in., że podatnik CIT nie może zaliczyć tego kosztu do kosztów podatkowych w tej części (art. 15d ustawy o CIT).
Faktura, która przejdzie kontrole, czeka na zatwierdzenie do płatności. Faktura z rozbieżnością trafia do spedytora z informacją, czego dotyczy różnica.
Integracje: od czego zależy wykonalność
Wszystkie te kroki zakładają, że dane da się pobrać z systemu spedycyjnego i do niego zapisać. Zanim cokolwiek zaplanujecie, sprawdźcie dla każdego systemu, z którego korzystacie (TMS, program do faktur i księgowość, telematyka, poczta), jedną z trzech dróg: API, import i eksport plików albo wymianę danych przez skrzynkę lub katalog. Wymiany systemu spedycyjnego zwykle nie trzeba. Jeśli system nie daje żadnej z tych dróg, to on, a nie automatyzacja, jest pierwszym problemem do rozwiązania.
Od czego zacząć
- Rozpisz proces od przyjęcia zlecenia do zapłaty przewoźnikowi, krok po kroku, z tym, kto go wykonuje i w jakim programie.
- Dla każdego kroku policz powtórzenia w miesiącu i czas jednego powtórzenia. Zaznacz kroki, które wstrzymują fakturę.
- Wybierz jeden krok i jednego klienta albo jedną grupę przewoźników. Zmierz punkt wyjścia, np. ile dni mija od rozładunku do kompletu dokumentów.
- Uruchom automatyzację obok obecnego sposobu pracy i porównaj wynik z punktem wyjścia. Dopiero wtedy dokładaj kolejne kroki.
Jeśli zlecenia trafiają do Was mailem i są przepisywane do systemu, krokiem pierwszym jest samo przyjęcie zlecenia: opisuję je we wpisie jak zautomatyzować przyjmowanie zleceń transportowych z maili i PDF. Szerzej o tym, co można zautomatyzować w firmie spedycyjnej, piszę na stronie automatyzacja w logistyce.
Źródła
- Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238: art. 4 (list przewozowy jako dowód zawarcia umowy), art. 5 ust. 1 (trzy oryginalne egzemplarze), art. 6 (dane listu przewozowego).
- Protokół dodatkowy do Konwencji CMR dotyczący elektronicznego listu przewozowego, Dz.U. 2019 poz. 1487: art. 2, 3 i 5; oświadczenie rządowe, Dz.U. 2019 poz. 1488 (wejście w życie wobec Polski 11 września 2019 r.).
- Komisja Europejska, eFTI Regulation (rozporządzenie (UE) 2020/1056, akty delegowane i wykonawcze, data stosowania); odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury na interpelację nr 16929 (6 lipca 2026 r.).
- Ustawa o podatku od towarów i usług, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1263: art. 31a (przeliczanie kwot w walucie obcej), art. 96b (wykaz podatników VAT), art. 106ga (faktury w KSeF i wyjątki); ustawa z 5 sierpnia 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1203 (okresy przejściowe KSeF).
- Ministerstwo Finansów: etapy wdrożenia KSeF, od kiedy trzeba wystawiać faktury w KSeF, wykaz podatników VAT.
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 554: art. 15d; ustawa Prawo przedsiębiorców, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1484: art. 19.
- Narodowy Bank Polski, API kursów walut.
Czytaj też
- Jak zautomatyzować przyjmowanie zleceń transportowych z maili i PDF
- OCR, AI czy KSeF? Jak dziś odczytywać dokumenty w firmie
- Ile kosztuje ręczne przepisywanie danych? Jak policzyć, czy automatyzacja się opłaca
Zacznijmy od rozmowy
Pokaż mi, co dzieje się u Was po przyjęciu zlecenia.
7 krótkich pytań, około 2 minut. Odezwę się w ciągu 1 dnia roboczego.
